Trẻ sơ sinh bị khó thở cần làm gì

Mình nhớ như in cái đêm con mình mới được 3 tuần tuổi, đang ngủ mà thở khò khè, tiếng thở nặng nhọc, mũi phập phồng liên tục. Mình nằm cạnh con mà không dám ngủ, cứ áp tai vào ngực con nghe tiếng thở rồi đếm. Lúc đó mình không biết thế nào là bình thường, thế nào là nguy hiểm, chỉ biết là sợ.

Trẻ sơ sinh bị khó thở cần làm gì

Chắc nhiều mẹ cũng từng rơi vào tình huống tương tự, thấy trẻ sơ sinh bị khó thở mà không biết nên làm gì. Đưa đi viện ngay hay theo dõi ở nhà? Nhỏ nước muối cho con được không? Có phải con bị viêm phổi không? Bao nhiêu câu hỏi mà đêm hôm thì không biết hỏi ai.

Bài viết này mình chia sẻ lại những gì mình đã tìm hiểu và được bác sĩ nhi khoa hướng dẫn, để mẹ nào gặp trường hợp này có thể bình tĩnh xử lý hơn mình hồi đó nhé.

Làm sao biết con đang bị khó thở?

Nghe thì đơn giản nhưng thật ra nhiều mẹ không biết phân biệt giữa thở bình thường của trẻ sơ sinh và thở bất thường. Vì trẻ sơ sinh bản thân đã thở hơi kêu, hơi nhanh rồi, nên mình cứ hoang mang không biết có phải trẻ sơ sinh bị khó thở thật không hay là bình thường.

Bác sĩ dạy mình cách đầu tiên là đếm nhịp thở. Đợi lúc con nằm yên, không khóc, rồi đếm số lần ngực con phồng lên trong 1 phút. Nhịp thở bình thường của trẻ sơ sinh (dưới 2 tháng) là khoảng 40-60 lần/phút. Nếu con thở nhanh hơn 60 lần/phút khi đang nghỉ ngơi thì đó là dấu hiệu bất thường.

Cách nhận biết bé khó thở

Ngoài đếm nhịp thở, mẹ cần quan sát thêm mấy dấu hiệu này:

Cánh mũi phập phồng khi thở. Nếu mũi con cứ nở ra xẹp vào rõ rệt mỗi lần hít thở thì có nghĩa là con đang gắng sức để thở. Con mình hồi đó bị đúng cái này, mình thấy mũi con phập phồng liên tục mà hoảng.

Co rút lồng ngực là dấu hiệu nặng hơn. Mẹ cởi áo con ra, nhìn phần hõm dưới xương ức (chỗ cuối ngực, trên bụng) khi con hít vào. Nếu chỗ đó lõm sâu xuống rõ ràng mỗi lần hít thì con đang thở rất khó khăn, cần đi khám ngay.

Tiếng thở bất thường cũng là dấu hiệu quan trọng. Thở khò khè (tiếng hơi rít khi thở ra), thở rít (tiếng cao khi hít vào), hoặc thở rên (tiếng “ừ ừ” mỗi lần thở ra) đều là dấu hiệu trẻ sơ sinh bị khó thở cần được theo dõi.

Tím tái ở môi, quanh miệng, hoặc đầu ngón tay ngón chân. Nếu thấy da con tím hoặc xanh xao thì đây là cấp cứu luôn, nghĩa là con không nhận đủ oxy.

Nguyên nhân khiến trẻ sơ sinh bị khó thở

Mình hồi đó cứ nghĩ con khó thở là chắc bị viêm phổi, hoảng lắm. Nhưng bác sĩ bảo nguyên nhân đa dạng hơn nhiều, có cái nguy hiểm nhưng cũng có cái hoàn toàn bình thường.Nguyên nhân trẻ sơ sinh khó thở 

Nguyên nhân trẻ sơ sinh khó thở

Nghẹt mũi do chất nhầy

Đây là nguyên nhân phổ biến nhất và cũng “lành” nhất. Trẻ sơ sinh đường mũi rất nhỏ, chỉ cần một chút dịch nhầy thôi là tắc. Mà con lại chưa biết thở bằng miệng (trẻ sơ sinh chủ yếu thở bằng mũi), nên khi mũi tắc thì con thở khò khè, nghe như khó thở vậy.

Con mình lần đó đi khám, bác sĩ nhỏ nước muối sinh lý rồi hút mũi cho con, ra một đống dịch nhầy. Sau đó con thở thoáng hẳn, mình mừng muốn khóc. Hóa ra chỉ là nghẹt mũi thôi mà mình tưởng viêm phổi.

Mềm sụn thanh quản

Cái này khá phổ biến ở trẻ sơ sinh, chiếm khoảng 60% các trường hợp thở có tiếng. Sụn thanh quản của con chưa cứng, khi thở hít vào thì sụn bị hút vào một chút, tạo ra tiếng thở rít hoặc khò khè. Nghe đáng sợ nhưng phần lớn tự hết khi con lớn hơn, thường trước 2 tuổi.

Con hàng xóm mình bị mềm sụn thanh quản, từ lúc mới sinh đã thở có tiếng “kíu kíu”, nhất là khi nằm ngửa hoặc khi bú. Mẹ bé lo lắm, nhưng bác sĩ theo dõi đều đặn, con lớn dần thì hết. Chỉ cần đảm bảo con vẫn bú tốt, lên cân đều là được.

Viêm tiểu phế quản

Bệnh này hay gặp ở trẻ dưới 2 tuổi, đặc biệt trong mùa lạnh. Virus RSV là thủ phạm chính. Con sẽ bị ho, sổ mũi trước, rồi sau vài ngày bắt đầu thở khò khè, thở nhanh, có khi bỏ bú. Trẻ sơ sinh bị khó thở do viêm tiểu phế quản cần được bác sĩ thăm khám và theo dõi sát.

Viêm phổi

Đây là nguyên nhân nghiêm trọng mà mẹ nào cũng sợ. Con bị sốt (hoặc hạ thân nhiệt ở trẻ sơ sinh nhỏ), thở nhanh, thở co rút, bỏ bú, lừ đừ. Viêm phổi ở trẻ sơ sinh tiến triển nhanh lắm, nên nếu nghi ngờ thì đưa con đi khám ngay, đừng chờ.

Trào ngược dạ dày thực quản

Trào ngược cũng có thể gây khó thở ở trẻ sơ sinh. Khi sữa trào ngược lên thực quản, bé có thể bị sặc, hoặc dịch dạ dày kích thích thanh quản gây co thắt đường thở. Con bú xong mà hay ọc sữa, thở khò khè, hay quấy khóc khi nằm thì có thể liên quan đến trào ngược.

Dị vật đường thở

Trường hợp này ít gặp ở trẻ sơ sinh (vì con chưa tự cầm nắm đồ vật), nhưng có thể xảy ra nếu con bị sặc sữa hoặc sặc nước bọt. Đột ngột tím tái, ho sặc, không thở được thì đây là cấp cứu.

Trẻ sơ sinh bị khó thở cần làm gì

Phần này mình viết theo đúng những gì bác sĩ dặn mình, kết hợp kinh nghiệm mình tự rút ra sau mấy lần con bị:

Đầu tiên, giữ bình tĩnh và quan sát. Mình biết khó lắm, nhưng hoảng loạn thì không giúp được gì. Quan sát con xem ngoài khò khè thì có dấu hiệu nào khác không: có sốt không, có bú được không, có tím tái không, có co rút lồng ngực không.

Một vài cách để xử lý đơn giản tại nhà

Nếu con chỉ bị nghẹt mũi đơn thuần (không sốt, vẫn bú được, da hồng hào), mẹ có thể nhỏ nước muối sinh lý (loại 0.9%, bán sẵn ở nhà thuốc) vào mũi con, mỗi bên 1-2 giọt. Đợi khoảng 30 giây cho dịch nhầy mềm ra, rồi dùng dụng cụ hút mũi hút nhẹ nhàng. Làm trước khi cho con bú để con dễ thở hơn khi bú.

Kê cao đầu con một chút khi nằm. Không phải kê gối cao nhé (trẻ sơ sinh không dùng gối), mà kê nghiêng cả phần đầu nệm lên khoảng 15-30 độ bằng cách cuộn khăn lớn đặt dưới nệm. Tư thế này giúp giảm trào ngược và giúp con thở dễ hơn. Mình hay làm vậy cho con, thấy con ngủ yên hơn hẳn.

Giữ phòng thoáng, không quá nóng không quá lạnh. Nhiệt độ phòng lý tưởng cho trẻ sơ sinh khoảng 26-28 độ C. Phòng khô quá thì nhầy mũi con đặc hơn, con khó thở hơn. Nếu có máy tạo ẩm thì tốt, không thì treo khăn ướt trong phòng cũng được.

Có mấy cái tuyệt đối không được làm khi trẻ sơ sinh bị khó thở mà mình muốn nhấn mạnh: không tự ý cho con uống thuốc ho, thuốc kháng sinh, hoặc bất cứ “thuốc dân gian” nào. Trẻ sơ sinh rất nhạy cảm với thuốc, dùng sai có thể nguy hiểm tính mạng. Mình từng thấy bà ngoại định nhỏ nước tỏi vào mũi con cho “thông”, may mà mình ngăn kịp.

Khi nào phải đưa con đi cấp cứu ngay do ?

Giờ mình nói thẳng luôn, gặp mấy dấu hiệu dưới đây thì không chờ, bế con đi bệnh viện luôn:

Con tím tái ở môi, quanh miệng, hoặc đầu ngón tay. Tím tái nghĩa là con thiếu oxy, đây là cấp cứu. Mình nhắc lại: tím tái = đi viện ngay, không chờ sáng, không chờ hết giờ hành chính.

Con thở nhanh hơn 60 lần/phút khi đang nằm yên, kèm co rút lồng ngực rõ rệt. Hoặc con có những cơn ngừng thở ngắn (apnea), tức là con ngưng thở vài giây rồi mới thở lại.

các dấu hiệu cần đi cấp cứu ngay để cứu bé

Con bỏ bú hoàn toàn, lừ đừ, ngủ li bì khó đánh thức. Trẻ sơ sinh mà bỏ bú + lừ đừ là dấu hiệu rất đáng lo.

Con sốt trên 38 độ C (đo hậu môn) ở trẻ dưới 3 tháng tuổi. Sốt ở trẻ sơ sinh luôn cần đi khám, đặc biệt khi kèm khó thở thì càng phải đi ngay.

Con bị sặc sữa hoặc sặc dị vật, đột ngột tím tái, ho không ra, không khóc được. Đây là hóc dị vật đường thở, cần sơ cứu tại chỗ (vỗ lưng, ấn ngực) rồi gọi cấp cứu ngay.

Mình nói thiệt, con mình lần đó chỉ bị nghẹt mũi nhưng mình vẫn đưa đi khám. Bác sĩ không trách mình đâu, còn khen mình cẩn thận. Nên mẹ đừng ngại nhé, trẻ sơ sinh bị khó thở mà mẹ không chắc nguyên nhân thì cứ đi khám cho chắc.

Phòng ngừa khó thở ở trẻ sơ sinh

Không phải lúc nào cũng phòng được 100%, nhưng mẹ có thể giảm nguy cơ bằng mấy cách này:

Vệ sinh mũi cho con đều đặn bằng nước muối sinh lý, nhất là khi trời lạnh hoặc con hay bị nghẹt. Mình làm cho con mỗi ngày 1-2 lần, thấy con thở thoáng hơn nhiều.

Cho con bú đúng tư thế, vỗ ợ hơi sau mỗi cữ bú để tránh trào ngược. Nếu con hay bị ọc sữa, giữ bé ở tư thế đứng hoặc nửa nằm nửa ngồi (mẹ bế tựa) khoảng 15-20 phút sau bú.

Tránh để con tiếp xúc với khói thuốc lá, bụi, lông thú cưng. Mấy cái này kích thích đường hô hấp rất mạnh, nhất là với trẻ sơ sinh.

Rửa tay sạch trước khi bế con, hạn chế người bệnh tiếp xúc gần con. Virus RSV gây viêm tiểu phế quản lây qua tiếp xúc, nên mẹ cần cẩn thận.

Giữ phòng con thoáng mát, đủ ẩm. Đừng ủ con quá kín, nhiều mẹ sợ con lạnh mà quấn 3-4 lớp, con nóng quá cũng khó thở.

Mấy câu hỏi mẹ hay hỏi

Trẻ sơ sinh thở khò khè khi ngủ có phải bị khó thở không? 

Chưa chắc nha mẹ. Nhiều bé thở khò khè khi ngủ chỉ vì mũi có chút dịch nhầy hoặc do mềm sụn thanh quản. Nếu con vẫn bú tốt, lên cân đều, da hồng, không sốt thì thường không đáng lo. Nhưng nếu kèm theo thở nhanh, co rút, tím tái thì khác.

Con bị sặc sữa lên mũi có sao không?

Trẻ sơ sinh bị sặc sữa lên mũi là chuyện khá thường gặp, nhất là khi bú bình hoặc sữa mẹ về nhiều. Sau khi sặc mà con ho ra được, thở lại bình thường thì không sao. Nhưng nếu con tím tái, khó thở kéo dài sau sặc thì cần đi khám.

Có nên dùng máy hút mũi cho trẻ sơ sinh không?

 Có, nhưng chọn loại nhẹ nhàng, dùng đúng cách. Hút quá mạnh hoặc quá thường xuyên có thể làm tổn thương niêm mạc mũi con. Mình dùng loại bóp tay, hút nhẹ, ngày hút 2-3 lần trước khi bú là đủ.

Trẻ sơ sinh bị khó thở, cần làm gì nếu nửa đêm? 

Nếu con chỉ nghẹt mũi nhẹ thì nhỏ nước muối sinh lý, hút mũi, kê cao đầu, theo dõi. Nếu con có bất kỳ dấu hiệu nguy hiểm nào (tím tái, thở co rút, bỏ bú, lừ đừ) thì đi cấp cứu luôn, nửa đêm cũng phải đi. Đừng chờ sáng, trẻ sơ sinh chuyển nặng rất nhanh.

Hồi con mình 3 tuần tuổi thở khò khè, mình thức cả đêm ngồi canh con. Sáng ra đưa đi khám mới biết con chỉ bị nghẹt mũi. Bác sĩ hướng dẫn mình cách nhỏ muối, hút mũi, rồi dặn mấy dấu hiệu cần đi khám ngay. Từ đó mình bớt hoảng hơn, biết cách xử lý và biết lúc nào cần lo thật sự.

Nên mẹ ơi, trẻ sơ sinh bị khó thở thì đừng chủ quan nhưng cũng đừng quá hoảng. Quan sát con kỹ, biết cách nhận dấu hiệu nguy hiểm, và đừng ngại đưa con đi khám khi cần. Nuôi con nhỏ nhiều lúc sợ thật, nhưng mà qua rồi mẹ sẽ thấy mình mạnh mẽ hơn mình tưởng.